Stalle anielskie z Lubiąża ()

Jedną z najwspanialszych ozdób kościoła klasztornego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Lubiążu były barokowe stalle anielskie, dzieło austriackiego rzeźbiarza Matthiasa Steinla i jego warsztatu, powstałe w latach 1676-1696. Stalle to siedziska dla duchownych, ustawiane w prezbiterium, z wysokimi zapleckami, baldachimami i obudowanymi z przodu klęcznikami.

Wykonana z drewna dębowego struktura stalli obejmowała szesnaście siedzisk z każdej strony, ustawionych naprzeciwko siebie, oraz po dwa siedziska ustawione pod kątem prostym, zamykające stalle od strony zachodniej. Na strukturę architektoniczną stalli „nałożono” bogatą dekorację rzeźbiarską, zdominowaną przez bujne, stylizowane gałęzie akantu miękkiego (acanthus mollis), tworzące swoiste baldachimy nad siedziskami. Z gęstwiny tychże akantów wyłaniały się muzykujące putta - grające na instrumentach, śpiewające i dzierżące różnorakie atrybuty. Towarzyszyły im pewnego rodzaju „podpisy” pod postacią banderoli z cytatami z Biblii (Psalmy 96, 150, Księga Samuela) oraz fragmentami reguły zakonnej nawiązującymi do muzyki. Na gzymsie koronującym ustawiono większe, pełne wdzięku anioły grające na instrumentach – po stronie północnej z instrumentami strunowymi, po południowej z dętymi. Ten imponujący zestaw dopełniał szeroki wachlarz ornamentów, w tym płaskorzeźbione dekoracje zaplecków i klęczników składające się z kompozycji akantowych, muszli i główek anielskich, a także potężne rzeźby lwów stających na straży przy bramkach prowadzących do siedzisk.

Dzieło z Lubiąża wyróżniała bogata dekoracja rzeźbiarska, zdominowana przez bujne, stylizowane gałęzie akantu. Z gęstwiny tychże akantów wyłaniały się muzykujące putta - grające na instrumentach, śpiewające i dzierżące różnorakie atrybuty. Na gzymsie koronującym ustawiono większe, pełne wdzięku anioły grające na instrumentach. Ten imponujący zestaw dopełniał szeroki wachlarz ornamentów, w tym płaskorzeźbione dekoracje zaplecków i klęczników składające się z kompozycji akantowych, muszli i główek anielskich, a także potężne rzeźby lwów stających na straży przy bramkach prowadzących do siedzisk. Tematem całości realizacji była anielska orkiestra, wyrażająca uwielbienie dla Boga muzyką i towarzysząca mnichom w modlitwie.

Podczas II wojny światowej stalle zostały zdemontowane, a ich elementy rzeźbiarskie spakowano do skrzyń, ewakuowano z Lubiąża i ukryto w skrytce. Już po zakończeniu działań wojennych skrzynie wielokrotnie przewożono, w końcu trafiły do Warszawy, gdzie zostały rozdzielone – część dekoracji wysłano do pałacu w Rogalinie, skąd dopiero w 1970 roku przekazano je do Muzeum Śląskiego (obecnie Narodowego) we Wrocławiu. Pozostałe fragmenty decyzją Generalnego Konserwatora Zabytków przydzielono w 1950 roku zniszczonemu przez niemiecki ostrzał kościołowi pw. św. Marcina Biskupa w Stężycy koło Dęblina. Lokalni rzemieślnicy wykorzystali je do stworzenia nowego wyposażenia świątyni.

Prezentowane tu elementy to pierwsze 50 fragmentów dekoracji stalli opracowanych i zdigitalizowanych w projekcie „Stalle Anielskie. Cyfrowa Przestrzeń Sztuki Sakralnej” Fundacji Collect we współpracy z Muzeum Narodowym we Wrocławiu, dofinansowanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Kultura cyfrowa”.
[Barbara Andruszkiwicz]