Indeks Twórców

Epitafium Daniela Carla

autor: nieznany

datowanie: 1674

miejsce powstania: Wrocław (pow. Wrocław; woj. dolnośląskie), Dolny Śląsk

rodzaj: epitafium, rzeźba, obraz

materiał: drewno, blacha miedziana

technika: złocenie, technika snycerska, olej

wymiary: wys. 200 cm x szer. 130 cm x gł. 30 cm

napis:

gotycką minuskułą na tablicy inskrypcyjnej: Demnach / in dieser Sterblichkeit / nichts bestehet. / Alß hat solches der Ehrenveste undt / Wolgelahrte H[er]r Daniel Carl Phil. et Med. / Stud: des Ehrbarn H[er]rn George Carls Bürger und / Schumachers alhir nachgelassener Eheleibli: Sohn / zu Franckfurt am Mayn, den 26. April A: 1674 deß Nachts zwischen 11 und 12 Uhr albereit Seelig / empfunden. Hi[e]rauf den 28. dises bey der Kirche / St. Petri alda Christlischem brauch nach beerdiget. / Sein Alter gebracht auf 22. jahr / 33. Wochen, 4 Tage. / Dessen Ehrengedächtnüß alhir / gar wohl erinnert

do 1942

kościół św. Barbary (Wrocław) (dawna lokalizacja),

Wrocław (pow. Wrocław; woj. dolnośląskie),

dawna lokalizacja

1942

składnica niemiecka w Lwówku Śląskim,

Lwówek Śląski (pow. lwówecki; woj. dolnośląskie),

zabezpieczenie

Theatrum sacrum. El arte barroco de Silesia de los siglos XVII-XVIII, Sala de Exposiciónes de Salamanca, 01.01.2005 - 05.05.2005

Die Kunstdenkmäler der Stadt Breslau, T. 2 Die kirchlichen Denkmäler der Altstadt, red. Ludwig Burgemeister, Günther Grundmann, Breslau 1933, s. 163, il. 76
Dziurla, Henryk, W kręgu kontrreformacji i czeskich urzędników. Sztuka baroku 1650-1750, [w:] Sztuka Wrocławia, red. Tadeusz Broniewski, Mieczysław Zlat, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 348, il. 300
Gołaj, Iwona, Wojturski, Grzegorz, Sztuka Śląska XVI-XIX w. Muzeum Narodowe we Wrocławiu. Przewodnik, Wrocław 2012, s. 37-38, il. s. 37
Kalinowski, K., Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986, s. 44, 50, il. 12
Lutsch, Hans, Zur Würdigung des künstlerisches Schmuckes, [w:] Festschrift zur Einweihung der Barbara-Kirche in Breslau am 27. Februar 1898, Breslau 1898, s. 95
Pierzchała, Marek, Houszka, Ewa, Lejman, Beata, Łukaszewicz, Piotr, Malarstwo śląskie 1520-1800, Wrocław 2009, seria Katalogi Zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, s. 274, kat. 225
Starzewska, M., Dekoracja snycerska w siedemnastowiecznym Wrocławiu, [w:] Nobile claret opus. Studia z dziejów sztuki dedykowane Mieczysławowi Zlatowi., Wrocław 1998, s. 335, il. 5
Theatrum sacrum. El arte barocco de Silesia de los siglos XVII-XVIII. (Catálogo de la exposición), red. Ewa Halawa, Romuald Nowak, Marek Pierzchała, Salamanca 2005, s. 30-31

na ekspozycji: Sztuka Śląska XVI-XIX w., sala V, Gmach Główny MNWr

Muzeum Narodowe we Wrocławiu Dział Rzeźby XVI–XIX w.

numer inwentarza: MNWr XII-272

prawa autorskie do obiektu: DOMENA PUBLICZNA

permalink: https://muzeumcyfrowe.mnwr.pl/obiekt/p/mnwr_xii-272

Epitafium Daniela Carla należy do popularnego po wojnie trzydziestoletniej typu, w którym bogate, snycerskie obramienie w formie ornamentalnego kartusza / broszy stanowiło zazwyczaj oprawę trzech medalionów: środkowy z tekstem inskrypcji, dolny z portretem zmarłego i górny z emblematem, herbem, sentencją lub cytatem biblijnym. W kościele św. Barbary znajdowały się oprócz tu omawianego trzy nieistniejące dziś tego rodzaju epitafia (Lutsch 1898), nieodległe od niego chronologicznie: Nütsche (1677), Greifa (1677) i Heptnera (1678).

Ikon emblematu w zwieńczeniu przedstawia pracownię alchemiczną, a w niej podgrzewany na ogniu ceramiczny alembik, w którym dokonuje się proces destylacji. Zawarty w lemmie komentarz SPIRITVS SVRSVM ma sens eschatologiczny: mówi o podniesieniu ducha przez oddzielenie go od materii. W opus alchymicum niezbędnym warunkiem osiągnięcia stanu sublimatio jest stan nigredo i podobnie proces przejścia do nowej jakościowo postaci duchowego istnienia musi nastąpić poprzez śmierć ciała.

Epitafium ma zachować pamięć o młodym Danielu Carlu (1651-1674), synu wrocławskiego szewca Georga, który był studentem filozofii i medycyny we Frankfurcie nad Menem, gdzie zmarł i gdzie został pochowany. Epitafium w rodzinnym Wrocławiu nie łączy się więc z miejscem pochówku. Portret Carla w medalionie u dołu epitafium, malowany w świetlistej i chłodnej kolorystyce, z lekkimi błękitami w karnacji demonstruje nowocześniejszą konwencję malarską niż np. wizerunek autorstwa Georga Scholtza młodszego w epitafium Johanna Frimela (1660) z kościoła św. Elżbiety, czy też portret Melchiora Richtera +1666 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu), a jego autor pozostaje nam nieznany.

W opinii Henryka Dziurli (1967) forma akantu w obramieniu – suchego, sztywnego i symetrycznego – skłania do datowania snycerki na czas ok. roku 1700, co pozwoliłoby utrzymać pierwszeństwo we wprowadzeniu tej ornamentyki przypisywane warsztatowi Matthiasa Steinla, który działał w Lubiążu dopiero po roku 1776. Starzewska (1998), podtrzymując ten pogląd, dostrzega jednak, że ornamentyka epitafium wciąż jeszcze pozostaje "w duchu dekoracji chrząstkowej", choć przestrzennie komponowane liście i pędy akantu praktycznie pokryły tu ledwie zauważalne chrząstki. Natomiast Burgemeister i Grundmann, przypisujący temu samemu snycerzowi epitafium Nütsche, uważali – podobnie jak Konstanty Kalinowski (1986) – że omawiane dzieło powstało w latach siedemdziesiątych XVII w., krótko po śmierci Daniela Carla w 1674 roku, miało więc wówczas w śląskiej ornamentyce pozycję pracy zdecydowanie nowoczesnej. W użyciu akantu wyprzedziło je jednak ogromne i efektowne obrazowe epitafium Johanna Götza von Schwanenfliess +1670 z kościoła św. Elżbiety, gdzie ostro cięty akant także nie ma jeszcze mięsistości wypromowanej tu wkrótce przez Steinla.
[Marek Pierzchała]

osoba przedstawiona: Carl, Daniel (1651-1674) – mieszczanin wrocławski, student filozofii i medycyny

Epitafium Daniela Carla

Ustawienia prywatności (cookies)

Niezbędne (2)

Statystyka (4)

Funkcjonalne (2)