Krucyfiks

Krucyfiks z grupą Ukrzyżowania osadzony na prostopadłościennym cokole umieszczonym na szerszej, niskiej podstawie, wspartej na czterech nóżkach w formie kul. Belki krzyża zakończone rzeźbionymi elementami w formie stylizowanych lilii z kaboszonami. Na krzyżu figurka Chrystusa, tabliczka z inskrypcją: INRI, u podstawy krzyża czaszka. Cokół flankowany dwiema konsolami z figurkami Matki Boskiej i św. Jana. Na przedniej ściance cokołu przedstawienie narzędzi Męki Pańskiej wykonane w technice eglomizacji, flankowane tralkowymi kolumienkami.

Bursztynowy krucyfiks do zbiorów Muzeum Państwowego we Wrocławiu (obecnie Muzeum Narodowe) trafił po II wojnie światowej jako destrukt. Przechowywany był w pudełku w Dziale Variów Galerii Rzemiosł Artystycznych i Kultury Technicznej pod numerem W VI/1, nie będąc wpisany do inwentarza.

W wyniku prac badawczych Roberta B. Bartkowskiego nad kolekcją bursztynowych cymeliów ze zbiorów dawnego Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności we Wrocławiu doszło do rozpoznania obiektu. W latach 2023–2024 przeprowadzono prace konserwatorskie oraz rekonstrukcje rzeźbiarskie, dzięki czemu Muzeum Narodowe we Wrocławiu uzyskało scalony obiekt, który został wpisany do zbiorów pod nowym numerem.

Dzieło pełniło funkcję ołtarzyka domowego, przeznaczonego do prywatnej dewocji. Całość została wykonana bardzo precyzyjnie – zwłaszcza figurki Chrystusa, Marii i św. Jana wyrzeźbiono z najwyższą dbałością o szczegół i anatomiczną poprawnością, co świadczy o wysokim poziomie twórcy.

Umiejętnie zastosowano kilka odmian kolorystycznych bursztynu o zróżnicowanym stopniu transparentności. Na szczególną uwagę zasługuje przednia ścianka cokołu krzyża z przedstawieniem narzędzi Męki Pańskiej wykonanym w technice eglomizacji, czyli wygrawerowanym na złotej folii umieszczonej za transparentną bursztynową płytką. Technika ta, kojarzona głównie ze szkłem, była chętnie stosowana także przez artystów pracujących w bursztynie.

Obiekt od 1899 roku znajdował się w zbiorach Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności we Wrocławiu (Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer, na tylnej ściance cokołu dawna sygnatura 252:99), wcześniej najprawdopodobniej należał do kolekcji wrocławskiej Biblioteki Miejskiej.
[Barbara Andruszkiewicz]

słowa kluczowe: Arma Christi / narzędzia Męki Pańskiej (Pasja Chrystusa; Nowy Testament)  |  Biblioteka Miejska we Wrocławiu / Stadtbibliothek, Breslau  |  Chrystus na krzyżu (Ukrzyżowanie Chrystusa; Pasja Chrystusa; Nowy Testament)  |  Chrystus na krzyżu + osoby pod krzyżem (Ukrzyżowanie Chrystusa; Pasja Chrystusa; Nowy Testament)  |  czaszka  |  kaboszon  |  lilia (kwiat)  |  Maria / Najświętsza Maria Panna  |  rzemiosło artystyczne (dziedzina działalności)  |  Śląskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (Wrocław) / Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer (Breslau)  |  św. Jan Ewangelista (apostoł)