Niemowlę z Aniołem Stróżem. Epitafium Johanna Friedricha Philippa Wildego

Obraz należy do specyficznej odmiany epitafium portretowego, w którym przedstawieniu zmarłego dziecka towarzyszy anioł. Nie wiemy, czy malowidło posiadało dodatkowe elementy w postaci obramienia i tablic inskrypcyjnych. Napis na licu ujawniony podczas konserwacji jest trudno czytelny – J.F. Wilde (?) i wskazuje, komu obraz był poświęcony. Zaskakująco przesuwa on czas powstania malowidła na rok 1744, co być może wskazuje jedynie na wtórne użycie dziecięcego wizerunku z 3. ćwierci XVII w. (?)

Leżące na ciemnozielonej poduszce niemowlę jest zawinięte w białe powijaki z czerwonymi pasamonami. Główka jest wsparta na tak samo dekorowanej, białej poduszeczce. Stojący nad głową dziecka dziecięcy Anioł Stróż trzyma koronę życia wiecznego, a wśród otaczających wanitatywnych symboli (róże, tulipany) znajduje się również owoc granatu symbolizujący zmartwychwstanie. U dołu namalowano krawędź katafalku (?), a moment przejścia do nowego życia podkreśla rozchylona czerwona kotara i otwarte oczy dziecka zwrócone na widza. Resztki słabo czytelnej, wtórnej (?) inskrypcji widoczne są w tle po prawej.

Trwający od połowy XVI w. kult Anioła Stróża, którego podstawą był werset z Psalmu 90: "Albowiem aniołom swoim polecił, aby cię strzegli na wszystkich drogach swoich" (Ps 90,11) w stuleciach następnych krzewili zwłaszcza jezuici. Na Śląsku propagowali go również cystersi (np. obrazy Michaela Willmanna dla Lubiąża: pochodzący z 1675 roku Pejzaż z Aniołem Stróżem (dawniej w Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer) oraz Anioł Stróż prowadzący dzieci-dusze do Chrystusa, ok. 1695 – obecnie w legnickiej kurii biskupiej, a nastawa, z której pochodzi, w kościele w Prochowicach). Anioł Stróż towarzyszy też modlitwie klęczącego przed ołtarzem wrocławskiego kanonika Michaela Hiltpranda (zm. 1640) na obrazie malowanym zapewne przez Martina Lauterbacha (Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu – zob. Śląsk – perła w Koronie Czeskiej 2006, s. 219, il.).

W siedemnastowiecznych protestanckich epitafiach – szczególnie dziecięcych – Anioł Stróż zajął miejsce świętych patronów z epitafiów katolickich. Dobrym przykładem jest tu kamienna tablica na ścianie kościoła parafialnego w Jeleniej Górze, poświęcona półrocznej dziewczynce Elisabeth Stake (1646-1647): Anioł Stróż pochyla się nad leżącym zmarłym dzieckiem, przy którym zgromadzono przedmioty symboliczne (złamana, gasnąca świeca z napisem VITA FUMUS, owoc granatu), osłaniając je całunem. W kamiennym epitafium wrocławskiego karczmarza Hansa Lorenza (1600-1643) na ścianie wieży kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu okazały stojący na czaszce anioł zajął nawet miejsce całopostaciowego wizerunku zmarłego (Luchs 1860, nr 343).

Zob. też epitafijny Portret dziecka z różą, 2. poł. XVIII w. (Muzeum Narodowe we Wrocławiu) i Portret dziecka z niezapominajką, 1795 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu).
[Marek Pierzchała]

osoba przedstawiona: Wilde, Johann Friedrich Philipp (1744)

słowa kluczowe: Anioł Stróż (Szczególne aspekty aniołów, np. interwencja w ludzkie sprawy)  |  barok  |  dziecko  |  granat (owoc)  |  kotara / zasłona  |  malarstwo (sztuki plastyczne)  |  malarstwo religijne  |  malarstwo śląskie  |  niemowlę  |  obraz epitafijny  |  poduszka  |  róża (kwiat)  |  sztuka śląska  |  tematyka religijna  |  tulipan (kwiat)