Śmierć Seneki

W 1614 roku Balthasar Moretus kierujący antwerpską Officina Plantiniana zamówił u Petera Paula Rubensa trzy nowe ilustracje do planowanej pośmiertnej edycji "Dzieł wszystkich" Seneki Młodszego (ok. 4 p.n.e. - 65 r. n.e), zebranych przez wybitnego niderlandzkiego myśliciela i filologa Justusa Lipsjusza (1547-1606). Oprócz Śmierci Seneki, pod okiem Rubensa powstała rycina ukazująca popiersie filozofa oraz okazały frontispis z portretem zmarłego w 1606 roku Lipsjusza. Balthasar Moretus w przedmowie do edycji z 1615 roku wskazuje dwa źródła inspiracji, z których czerpał Rubens tworząc omawianą kompozycję. Pierwszym, był opis Śmierci Seneki zawarty w Rocznikach Publiusza Korneliusza Tacyta (ok. 55-120), według którego po wypiciu trucizny filozof wszedł do wanny wypełnionej wodą, a następnie skropił nią najbliżej stojących mówiąc: Libacje tę składam Jowiszowi Oswobodzicielowi.

Drugim wzorcem, do którego odwoływał się Rubens był odkryty w 1594 roku na Eskwilinie antyczny posąg tzw. Starego rybaka (dziś w zbiorach Muzeum Luwr w Paryżu, numer inwentarza MR 314, N 706, Ma 1354). W XVII wieku dzieło należące wówczas do kolekcji kardynała Scipione Caffarelli Borghese (1577-1633) uznawano za wizerunek umierającego Seneki. Rubens wielokrotnie szkicował posąg podczas swego pobytu w Rzymie. Jeden z rysunków przechowywany jest w zbiorach The Morgan Library & Museum (numer inwentarza I, 234b). Szkice przywiezione z Włoch do Antwerpii artysta przełożył na malarską wizję ostatnich chwil rzymskiego filozofa (zob. Peter Paul Rubens, Śmierć Seneki, ok. 1612/13, olej na desce, wym. 185 x 154,7 cm, Bayerische Staatsgemäldesammlungen - Alte Pinakothek München, numer inwentarza 305.), a jego graficzna szkoła na ilustracje do kolejnych wydań dzieł zebranych pod redakcją Lipsjusza. Analiza składu drukarskiego tekstu wypisanego na odwrocie odbitki potwierdza, że pochodzi ona z egzemplarza wydanego w antwerpskiej oficynie Plantiniana Balthasara Moretusa w 1652 roku, już po śmierci Rubensa.
[Aurelia Zduńczyk]

osoba przedstawiona: Seneka Młodszy (ca 4 r. p.n.e - 65 r. n.e) – filozof, poeta

słowa kluczowe: aedicula (część budowli)  |  akt męski  |  filozof (zawód)  |  grafika niderlandzka  |  lwia głowa  |  mężczyzna  |  misa (naczynie)  |  portret męski  |  sztuka flamandzka  |  śmierć