Widok klasztoru cysterskiego w Kamieńcu Ząbkowickim

W 1246 roku biskup wrocławski Tomasz I zdecydował o obsadzeniu przez lubiąski klasztor Cystersów dawnego klasztoru Augustianów w Kamieńcu Ząbkowickim, leżącym na Przedgórzu Sudeckim, u podnóża Gór Bardzkich. Pod koniec XIII wieku cystersi rozpoczęli wznoszenie kościoła Najświętszej Marii Panny, ale prace ukończono dopiero w 2. ćwierci XIV wieku. Jednocześnie wznoszono zabudowania klasztorne, które wbrew tradycji cysterskiej zostały usytuowane po północnej stronie kościoła. Kolejne wojny, w tym kataklizm wojny trzydziestoletniej, spustoszyły klasztor wraz z kościołem. Do jego wielkiej odnowy i doprowadzenia do kwitnącego, widocznego na tej rycinie stanu przyczyniła się działalność opata Szymona III (1641-1661), zaś największe zmiany zaszły za panowania kolejnych opatów: Fryderyka Steinera (1666-1681), Augustyna Neudecka (1681-1702) i Gerarda Woywody (1702-1732).

Cystersi, dawniej skupieni na wierze i gospodarce, teraz służyli Ecclesia militans (Kościołowi walczącemu). Nowe, barokowe wyposażenie kościoła swoim pięknem, przekazem historii zbawienia, przykładami walki i śmierci za Kościół miało budować znaczniejszą gorliwość wyznawców. Barokowa rozbudowa prowadzona była przez współpracującego z cystersami na Śląsku architekta Matthiasa Kirchbergera. Do kościoła dostawiono kruchtę, zmodernizowano kaplice boczne przy prezbiterium, fasada zachodnia otrzymała barokowy szczyt zwieńczony przerwanym naczółkiem z figurą Chrystusa niosącego krzyż. Rozbudowano budynki klasztorne, tworząc jednolity, bogaty kompleks o ujednoliconych, barokowych elewacjach. Zbarokizowano wnętrze kościoła, wprowadzając nowy wystrój (przy udziale malarzy Michaela Willmanna, Johanna Christopha Liszki, Johanna Jakoba Eybelwiesera oraz rzeźbiarzy Johanna Christopha Königera, Antona Jörga i Thomasa Weissfelda). Konsekracja po przebudowie odbyła się w 1722 roku Stworzony został niezwykły ośrodek promieniujący swoim wpływem na całą okolicę, harmonijnie łączący imponującą architekturę gotyku z barokowym wystrojem wnętrza prezentującego najważniejsze dla kontrreformacyjnej odnowy programy (kult maryjny czy też – w przypadku klasztoru kamienieckiego – propagowanie kultu 14 Wspomożycieli).

Grafika pochodzi z serii "Śląskie, austriackie i bawarskie klasztory benedyktyńskie i cysterskie".
[Ewa Halawa]

słowa kluczowe: grafika niemiecka  |  Kamenz (Landkreis Frankenstein)  |  Kamieniec Ząbkowicki (woj. dolnośląskie)  |  klasztor (archit.)  |  sztuka niemiecka  |  widoki Śląska