Wytwórnia została założona w 1743 roku przez króla Neapolu Karola VII i jego żonę Marię Amalię Saksońską na terenie pałacu Capodimonte. Parze królewskiej udało się zwerbować do pracy w fabryce chemika Livia Ottavia Schepersa, malarza Giovanniego Casellego oraz rzeźbiarza Giuseppe Gricciego. Manufaktura wytwarzała naczynia i przedmioty dekoracyjne z porcelany miękkiej. Z tego czasu najbardziej znanym dziełem jest porcelanowy buduar królowej Marii Amalii (1757-1759), znajdujący sie obecnie w palacu Capodimonte. Kiedy Karol VII w 1759 roku odziedziczył tron Hiszpanii, zabrał ze sobą do Madrytu część sprzętu i pracowników, aby założyć tam wytwórnię porcelany Buen Retiro (Real Fábrica del Buen Retiro).
W Capodimonte wznowiono produkcję po 14 latach przerwy, a inicjatorem tego przedsięwzięcia był syn króla Karola VII, Ferdynand I Sycylijski. Wytwórnia była znana pod nazwą Real Fabbrica Ferdinandea. Pracowało tu wielu znakomitych artystów, a lata 1780-1800 były najbardziej znaczące w historii wytwórni. Dyrektorem został Domenico Venuti (1742-1814), który zdradzał wielkie zamiłowanie do antyku. Jego ojciec nadzorował wykopaliska archeologiczne, a także publikował liczne prace na ten temat, natomiast Domenico – zanim został dyrektorem manufaktury – kierował wykopaliskami w Herkulanum. Pod kierownictwem Venutiego królewska manufaktura odeszła od rokokowej stylistyki i zwróciła się ku nurtowi klasycznemu. W formach i dekoracjach pojawiły się odwołania do antyku, szczególnie do odkryć archeologicznych w Herkulanum czy Pompejach. W tym duchu szkolono także artystów pracujących w wytwórni, ponieważ częścią ich nauki były wyjazdy i kopiowanie dzieł pochodzących ze stanowisk archeologicznych, także poza granicami królestwa Neapolu.
W czasach napoleońskich fabryka została sprzedana osobom prywatnym z założeniem, że będzie funkcjonowała na tych samych zasadach co dotychczas. Jednakże mianowany przez Bonapartego król Neapolu Joachim Murat nie dotrzymał tej obietnicy i ostatecznie fabryka została zamknięta.
W 2. połowie XIX w. w Neapolu powstawało wiele prywatnych wytwórni porcelany (m.in. Maiello, Mollica, Cacchapuoti, Visconti), które starannie kopiowały wzory królewskiej manufaktury, dzięki czemu marka Capodimonte przetrwała, choć nie odnosi się już do konkretnych wyrobów, ale raczej do unikalnego stylu i tradycji.
[Jolanta Sozańska]
