Pierwszą manufakturę porcelany w Berlinie założył w roku 1751 Wilhelm Kaspar Wegely; upadającą kilka lat później odkupił Johann Ernst Gotzkowsky, a ostatecznie w 1763 roku jej właścicielem został król Fryderyk II, dotychczasowy protektor.
Dla rozwoju berlińskiej Królewskiej Manufaktury Porcelany i jej estetycznego oblicza istotne znaczenie miało przybycie po wojnie siedmioletniej artystów z Miśni. Produkowano wówczas przede wszystkim okazałe serwisy do królewskich rezydencji (np. dla wrocławskiego zamku w 1765 roku) oraz zastawy i pojedyncze naczynia, którymi obdarowywano dyplomatów i dostojników berlińskiego dworu. Charakterystyczna była dla nich reliefowa dekoracja przykrawędna (różne wersje wzoru Reliefzierat), uzupełniona eleganckimi malaturami i złoceniami. Porcelana berlińska zasłynęła bogatą kolorystyką, dorównującą ówczesnym wyrobom z Sevres, skąd czerpano także wzory do projektowania form i dekoracji. Wpływy francuskiego klasycyzmu pojawiły się w Berlinie już w latach siedemdziesiątych XVIII w., a więc wcześniej niż w Miśni. Najpełniej styl ten objawił się w rzeźbie, zwłaszcza w realizacjach Friedricha Eliasa Meyera.
Pierwszy kryzys berlińskiej manufaktury nastąpił w czasie wojen napoleońskich. Krótkotrwały okres francuskiej okupacji okazał się również szczególną inspiracją dla berlińskich ceramików – w zestawie motywów dekoracyjnych pojawiły się symbole patriotyczne i narodowe emblematy. Liczne filiżanki upominkowe ozdabiano portretami cesarzowej Luizy oraz generalicji armii pruskiej, od 1815 roku – scenami batalistycznymi, panoramami, a nawet mapami, na których zaznaczone były plany zwycięskich bitew.
Ważnym etapem w historii wytwórni był okres biedermeieru, lata około 1810-1830. Odchodzono od sztywnej estetyki klasycyzmu, naczyniom nadawano bardziej obłe kształty (np. popularna forma dzwonowatej filiżanki, tzw. Campaner Form), chętnie malowano niewielkie, delikatne kwiaty, sylwetkowe portrety w medalionach oraz pejzaże. Wzory dla manufaktury wykonywali berlińscy akademicy, między innymi Karl Friedrich Schinkel i Leonhard Posch. Pod ich wpływem powrócono do form greckiego antyku. Niestety, masowa produkcja spowodowała obniżenie technologicznej jakości i artystycznej wartości wyrobów, a projektanci, nawiązując do historycznych stylów, poprzestawali często na odrysowaniu zewnętrznych tylko wyglądów.
W roku 1878 utworzono Instytut Badawczy przy Królewskiej Manufakturze Porcelany, którego kierownikiem został Hermann Seger. Miał tu zostać przygotowany program przywrócenia wytwórni jej dawnej świetności. Sam Seger był autorem wielu wynalazków technicznych (m.in. stożków Segera służących do pomiaru temperatury w piecu ceramicznym), opracował nowy typ masy ceramicznej i nowe gatunki szkliw. Efekty jego prac wykorzystali secesyjni artyści związani z manufakturą, np. Theodor Schmuz-Baudiss.
W roku 1918 nadano nową nazwę fabryce: Staatliche Porzellan Manufaktur Berlin. Do dzisiaj produkuje się tu luksusowe wyroby, nierzadko będące kopiami dawnych wzorów.
[Jolanta Sozańska]
bibliografia
- Sozańska, Jolanta, Porcelana z wytwórni europejskich, Wrocław 2002, seria Katalogi Zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, s. 65
