Okno witrażowe II: kwatera dolna lewa

a. Oszklenie geometryczne, Śląsk (?), 1870-1890
Kwatera – w kształcie zbliżonym do prostokąta, zamknięta u góry odcinkiem łuku – po bokach i u dołu obramowana bordiurą z niebieskiego szkła z kolistymi żółtymi gomółkami. Główne pole wypełnione oszkleniem "arlekinowym" z czworobocznych szybek zielonkawych i niebieskich. Na osi umieszczono trzy witraże, na których przedstawienia pokłonu Trzech Króli, aniołków na delfinach i postaci alegorycznej.

b. Pokłon Trzech Króli, Westfalia lub Niderlandy poludniowe, około 1630, 23 x 18 cm
W owalnym polu obrazowym z żółtym obramieniem na pierwszym planie Maria z Dzieciątkiem, u której stóp klęczy król, ujmujący Dzieciątko za rękę i ofiarujący skrzynię złota. Za nimi św. Józef z laską i z kapeluszem w dłoniach. Po bokach stoją dwaj królowie: po lewej król w stroju "perskim" z naczyniem z kadzidłem w rękach, po prawej młody król murzyn w antykizującej zbroi z naczyniem z mirrą. Na drugim planie architektura stajni i zwierzęta. Scena malowana en grisaille konturówką i patyną, światła wydobyte przez wybieranie rylcem w ciemnej farbie.

c. Witraż gabinetowy z herbem Wentzeslausa Kintzky, Szwajcaria, 1588, 23,5 x 18 cm
W prostokątnym polu w architektonicznym obramieniu, utworzonym przez dwie kolumny na cokołach i kartusz z napisem, umieszczony w prześwicie herb Kinsky. W tarczy herbowej otoczonej złoto-niebieskimi labrami – trzy złote zęby (?) na niebieskim polu, tarcza zwieńczona hełmem prętowym z koroną szlachecką. W klejnocie dwa skrzydła – złote i niebieskie (herb Kinsky to trzy srebrne wilcze kły na czerwonym polu, w klejnocie skrzydła orle srebrne i czerwone). Powyżej w prostokątnym polu po lewej scena z Żywota Aleksandra Wielkiego (Żywoty sławnych mężów) Plutarcha: sen Aleksandra, w którym satyr przepowiedział mu upadek obleganego Tyru, po prawej rzeka i most, za nimi panorama miasta. Poniżej napis: ZATYROZ / GONCIPE·CERTAS·SPES·1585 (satyr {mówi} miej dobrą nadzieję). U dołu pod herbem w rollwerkowym kartuszu napis literami o kroju neogotyckim: Gegen·Unglickh·guet·Herz·(przeciw trudnościom mężne serce)./ Wentzeslaus·Kintzky·v·Kinitz 1588. Kartusz herbowy, kolumny, obramowania – niebieskie i żółte, scena z panoramą – malowana patyną en grisaille.

Scena nad herbem jest wzorowana na dekoracji medalu Aleksandra Farnese (zm. 1592), księcia Parmy i namiestnika cesarskiego w Niderlandach, wybitego w 1585 z okazji zdobycia Antwerpii. Napisy na witrażu odnoszą się zapewne do Wentzeslausa Kintzky von Kynitz (Wchinic) (1572-1626), podniesionego do godności panów cesarstwa w 1611 roku.

d. Fragment zwieńczenia witrażu herbowego z amorkami na delfinach, Niemcy, Westfalia lub Nadrenia, Kolonia (?), ok. 1630, 17,5 x 25 cm
Na dwóch szybkach, które są fragmentami większej kompozycji (zapewne z herbem), przedstawienia dwóch zwróconych do siebie twarzami amorków, które siedzą na delfinach i trzymają w dłoniach drzewce sztandarów oraz kuliste owoce. Kompozycja po prawej stronie malowana nieco inaczej i także innym odcieniem brunatnej farby konturowej i patyny.

Części kompozycji bardzo zbliżone do dekoracji górnej części witrażu donacyjnego z 1629 roku przypuszczalnie z Kolonii. Przedstawiony jest tam herb flankowany przez dwa amorki na delfinach, malowany en grisaille i barwnymi farbami szkliwnymi. Poniżej herbu owalna szybka ze złotą bordiurą z przedstawieniem małego Jezusa pomiędzy św. Pawłem i św. Józefem. W tablicy niżej napis, mówiący o upamiętnieniu Henrica Venrada, który pochodził ze Zwolle (Niderlandy północne), przez Johannesa Nicolasa Venrada, kanonika kolegiaty św. Seweryna w Kolonii (?): Johannes Nicolai Venradi, Collegiatarum Ecclesiarum s. Severini et veteris s. Pauli apud monasterienses Westphalos canonicus amico henrico Venradio, condido swolgen E.E 1629. Witraż w zbiorach Museum Victoria & Albert w Londynie.

e. Postać alegoryczna (?), Niemcy, Nadrenia, Kolonia, ok. 1520, 19 x 14 cm
W centrum kompozycji postać kobiety, ukazana do kolan. Lekko przechylona w prawo, lewą ręką podtrzymuje misę z dzbanem, prawa opuszczona. Na głowie złoty czepiec, spod którego wysuwają się długie sploty włosów. Suknia obcisła, z półkolistym dekoltem i z wąskimi rękawami z bufkami. Po prawej fragment kartusza. W tle gęsto rosnące drzewa liściaste ze złotymi koronami. Witraż malowany en grisaille z dodatkiem żółtej lazury.

W 1973 roku decyzją Wydziału Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej przekazano do Muzeum Śląskiego niekompletne oszklenia witrażowe czterech dwuosiowych czterodzielnych okien z galerii-korytarza I piętra krużganków zamku w Domanicach w pobliżu Świdnicy. Oszklenia zostały wyjęte z oryginalnych ram okiennych, które znajdowały się w zamku jeszcze w 2010 roku.

Okna zostały ponumerowane od I do IV na podstawie rekonstrukcji ich pierwotnego usytuowania w korytarzu naprzeciwko Sali Balowej w reprezentacyjnej części zamku. Rekonstrukcja porządku okien oraz skompletowanie każdego okna zostały dokonane na podstawie zdjęć archiwalnych z ok. 1970 roku, zawartych w studium historyczno-architektonicznym Krzysztofa Eysymontta z 1985 roku (zob. K. Eysymontt 1985, il. 134-145). W oknie III brak dolnego prawego skrzydła. Oszklenia witrażowe okien I i II skomponowano przypuszczalnie w latach 1870-1890, okien III i IV – w latach 1880-1890.

Każde półowalnie zamknięte okno składa się z czterech skrzydeł i dwóch trójkątnych przyłuczy nad górnymi skrzydłami. Wszystkie części okien wypełnione są oszkleniem geometrycznym tzw. arlekinowym, bezbarwnym i w odcieniu zielonkawym, z elementami niebieskimi i czerwonymi. W oknach I i II występują bordiury w kolorze niebieskim, w oknach III i IV – w kolorze czerwonym. W oszklenie wkomponowano niewielkie koliste, owalne i czworokątne witraże oraz fragmenty witraży, złożone w osobne kompozycje.
[Elżbieta Gajewska-Prorok]

słowa kluczowe: Aleksander Wielki (356 p.n.e – 326 p.n.e.) – król Macedonii  |  amor  |  czepiec  |  delfin (zwierzę)  |  drzewo  |  dzban  |  hełm heraldyczny (heraldyka)  |  herb  |  kapelusz  |  kartusz  |  Kinsky (herb)  |  Kinsky von Wchinitz und Tettau, Wenzel (1572-1626) – polityk, szambelan Ferdynanda II Habsburga  |  kobieta  |  korona  |  król  |  laska  |  Matka Boska / Maria z Dzieciątkiem / Madonna (Maria / Najświętsza Maria Panna)  |  misa (naczynie)  |  most (archit.)  |  pałac w Domanicach (dawna lokalizacja)  |  panorama miejscowości  |  Plutarch (ok. 50 – ok. 125) – historyk, pisarz  |  Pokłon Trzech Króli (Sceny z historii trzech Mędrców; Narodzenie i młodość Jezusa; Nowy Testament)  |  rzeka  |  satyr (mitol.)  |  skrzynia  |  stajnia (archit.)  |  szkło  |  sztandar  |  św. Józef  |  Tyr (Sur; Liban)  |  witrażownictwo (dziedzina działalności)  |  wół (zwierzę)  |  ząb / zęby (część ciała)  |  zbroja  |  Żywoty sławnych mężów, Plutarch (utwór literacki)