Obraz z epitafium z przedstawieniem Ukrzyżowania

Przy ukrzyżowanym Chrystusie stoją – zgodnie z przekazem biblijnym – Maria i św. Jan, ukochany uczeń, ale asystuje mistycznie także czworo innych świętych. Po lewej najważniejsi dla Śląska – św. Jan Chrzciciel (wskazujący na Chrystusa jako Baranka Bożego) oraz św. Jadwiga (w mitrze i z modelem trzebnickiego kościoła). Po prawej nieznany biskup z pastorałem, który nosi białe, pontyfikalne rękawice z krzyżem wpisanym w koło oraz białą, haftowaną perłami infułę (mitra pretiosa). Przed nim stoi w czerwonej szacie i takimż kapeluszu kardynalskim św. Hieronim (z lwem i z księgą Pisma Świętego we własnym przekładzie na łacinę). Takie sąsiedztwo mogłoby być słabą przesłanką, by nieznanego biskupa identyfikować ze św. Augustynem, także Ojcem Kościoła. Hipotezę nieco wzmacnia pochodzenie obrazu z konwentu kłodzkich augustianów, choć nie ma pewności, czy było to pierwotne miejsce przeznaczenia epitafium.

Podobnym, również siwobrodym biskupem jest we współczesnym epitafium innego kanonika Nicolausa Brigera +1496 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu, nr inw. MNWr XI-407) jego patron św. Mikołaj, ale i św. Augustyna przedstawiano z brodą. Wątpliwości rozstrzygnąć trudno, przy braku innych atrybutów i nieznajomości imienia zmarłego. Lśniące niebo w tle kompozycji jest gładkie (złoto płatkowe na bolusie), pozbawione ornamentów. Dołem niewielką głębię sceny określa jasnougrowe klepisko z kamieniami pod krzyżem.

Tonsura i strój z pelerynką określają klęczącego zmarłego jako duchownego i kanonika, a śląscy święci wskazują na jego związek z diecezją wrocławską. Zapewne, podobnie jak kanonik Briger na innym obrazie epitafijnym (nr inw. MNWr XI-407), należał on do wrocławskiej kapituły katedralnej.

We Wrocławiu należy też szukać warsztatu, w którym obraz powstał. Analizy stylistyczne (rysunek postaci, kolorystyka) wskazują na związek z pracownią twórcy tryptyku kanonika Georga Helentreutera (Buchwald 1924), wywodzącego się zapewne z pracowni Mistrza Wrocławskiego Świętej Rodziny (Ziomecka 2003).

W zbiorach muzealnych Wrocławia obraz znalazł się (początkowo w depozycie) przed rokiem 1880. Obecnie jako własność Muzeum Narodowego we Wrocławiu jest eksponowany na stałej wystawie w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.
[Marek Pierzchała]

słowa kluczowe: Agnus Dei / Baranek Boży, z krzyżem lub sztandarem (Symbole Chrystusa – zwierzęta; Inne symbole Chrystusa)  |  biskup  |  duchowny (zawód)  |  gotyk  |  Jezus Chrystus  |  kapelusz kardynalski  |  kardynał  |  lew (zwierzę)  |  Maria / Najświętsza Maria Panna  |  mitra / infuła  |  pastorał  |  rękawiczka / rękawica  |  składnica niemiecka w Prudniku  |  sztuka śląska  |  Śląskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (Wrocław) / Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer (Breslau)  |  św. Hieronim ze Strydonu (ok. 347–420)  |  św. Jadwiga  |  św. Jan Chrzciciel  |  św. Jan Ewangelista (apostoł)  |  tematyka religijna  |  tonsura  |  Ukrzyżowanie Chrystusa, sceny poprzedzające śmierć Chrystusa (Pasja Chrystusa; Nowy Testament)