Król (Baltazar?) w półpostaci

Obchodzone 6 stycznia w Kościele katolickim święto Objawienia Pańskiego, zwane również świętem Trzech Króli nawiązuje do wydarzenia o którym wiemy niezwykle mało. Historię wizyty u nowonarodzonego Chrystusa Mędrców ze Wschodu – nazywanych również Magami, Królami lub Astrologami – zdawkowo wspomina jedynie Ewangelia św. Mateusza. Tekst ten nie dostarcza jednak wielu informacji – nieznane są bowiem ani ich imiona, ani pochodzenie czy nawet dokładna liczba. Podobnie więc jak w wielu innych przypadkach, do stworzenia popularnego do dziś wyobrażenia tej sceny posłużono się licznie powstającymi do Nowego Testamentu komentarzami oraz legendami i historiami, spośród których najpopularniejsza spisana została w 2. połowie XIV wieku przez Jana z Hildesheim.

Mimo znikomego opisu i wielu niewiadomych, tekst Ewangelii św. Mateusza wyraźnie zaznacza jednak obce pochodzenie przybywających Magów – bez wątpienia dało też to wielu artystom przyczynek do przedstawienia bogactwa i różnorodności ich fizjonomii i szat. Postacie Trzech Króli, prócz możliwości zinterpretowania i zaprezentowania biblijnej historii, dawały również niezwykle interesującą sposobność do ukrycia w ich wizerunkach dodatkowych, symbolicznych treści. Mężczyźni ci bowiem już od wieków przedstawiani byli jako reprezentacje trzech okresów życia człowieka – młodości, dojrzałości i starości. Trzech Mędrców bardzo szybko zaczęto również utożsamiać z przedstawicielami narodów, którym początek według tradycji mieli dać trzej synowie Noego – Sem, Cham i Jafet. Stąd też w wielu dziełach Magowie wyraźnie różnią się od siebie nie tylko strojami, lecz również między innymi rysami twarzy i kolorem skóry.

Doskonałym przykładem zespołu w obrębie którego dostrzec można powyższe cechy jest znajdująca się w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu grupa rzeźbiarska pochodząca najpewniej z kościoła w Drożkowie (pow. żagański), datowana na około 1480 rok. Figury te już w roku 1875 zakupione zostały do zbiorów Museum Schlesischer Altertümer we Wrocławiu rozpoczynając tym samym swoją muzealną karierę.

Jak wiemy z archiwalnych fotografii z lat 20. XX wieku, niegdyś półfigurom Mędrców towarzyszyło przedstawienie Madonny z Dzieciątkiem (wówczas już niestety niezachowanym), ku któremu skłaniali się mężczyźni. Z uwagi na specyficzną formę tych przedstawień należy uznać, że pierwotnie musiały one zdobić predellę ołtarza znajdującego się najprawdopodobniej w średniowiecznym kościele w Drożkowie. Niestety jego pierwotna forma, jak też całość programu ikonograficznego nie jest nam znana. Mimo iż półfigury Trzech Króli przetrwały wojnę bez większego uszczerbku, wspomniane przedstawienie Madonny z Dzieciątkiem do dziś uznaje się za zaginione.
[Agata Stasińska]

słowa kluczowe: Baltazar (Trzej Mędrcy; Sceny z historii trzech Mędrców; Narodzenie i młodość Jezusa; Nowy Testament)  |  gotyk  |  Muzeum Starożytności Śląskich (Wrocław) / Museum Schlesischer Altertümer (Breslau)  |  Nowy Testament (Biblia)  |  rzeźba (sztuki plastyczne)  |  rzeźba religijna (rzeźba)  |  rzeźba śląska  |  Śląskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (Wrocław) / Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer (Breslau)  |  tematyka biblijna  |  tematyka religijna