Epitafium Jakuba Baudissa z kościoła św. Barbary we Wrocławiu

Epitafium Baudissów jest kompilacją elementów czasowo i stylistycznie niejednorodnych, powstałych w różnych środowiskach artystycznych (porównaj tablica pamiątkowa Hansa Ebenna w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, nr inw. MNWr VIII-2987). Rolę główną pełni tu zdekompletowany niderlandzki ołtarzyk domowy z alabastrową płaskorzeźbą Zmartwychwstania. W jego zwieńczeniu była kiedyś płaskorzeźba przedstawiająca Chrystusa ukazującego się Marii po zmartwychwstaniu (obecnie w zbiorach prywatnych, zob. Lipińska 2001), a w półkolistym tympanonie – prawdopodobnie Zwiastowanie. Architektoniczna rama jest odlewem ze sztucznego kamienia (?), malowanym na czarno ze złoceniami. Obficie wykorzystuje ona ornament groteskowy, a w uszakach, nieco odmiennie potraktowany – okuciowy. Gdy ołtarzyk zawieszono we wrocławskim kościele św. Barbary jako epitafium, na kolumienkach obramienia umieszczono zespół ośmiu herbów, a dołem, poniżej strefy cokołowej, dodano fartuch mieszczący malowaną predellę i tablicę inskrypcyjną ujęte w delikatny, snycerski ornament małżowinowy. Chrząstkowe zakończenie fartucha u dołu, wykonane z innego drewna, jest chyba zestawione / dodane wtórnie podczas konserwacji w 1899 roku. W predelli, w przestrzeni wnętrza zdawkowo sugerowanego niszą, sportretowano klęczącą rodzinę medyka wrocławskiego Jacoba Baudissa (1586-1635) i Susanny Sicks (Sicky?) z dwoma synami i dwiema córkami: Marthą i Susanną, ukazanymi jako kilkuletnie dzieci.

Recke-Volmerstein (1912) określił ołtarzyk z alabastrowymi płaskorzeźbami jako niderlandzki import z około 1560 roku. Nickel (1924) uznał go za wzór płaskorzeźby wykonanej w warsztacie Friedricha Grossa dla kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu. Burgemeister i Grundmann (1934) dość ryzykownie potraktowali go jako pracę wrocławską – dzieło Friedricha Grossa (czynny we Wrocławiu od 1569 roku). Kolejni autorzy zdecydowanie przyjmują niderlandzkie pochodzenie dzieła, co szeroko uzasadnia Oszczanowski (1994), łącząc alabastrowy ołtarzyk domowy z warsztatem Willema van der Broeck z Mechelen (pomyłką jest informacja o zniszczeniu predelli portretowej i tablicy inskrypcyjnej). Gdzie indziej (2001) autor ten wylicza śląskie powtórzenia kompozycji Zmartwychwstania z warsztatu Hansa Fleisera: piaskowcowe z epitafium Neumanna w kościele św. Barbary (1577), marmurowe w epitafium księcia Karola Krzysztofa w Oleśnicy (1579) i alabastrowe z epitafium Hansa Uthmanna von Schmoltz w kościele św. Elżbiety (1579). Lipińska, zajmując się monograficznie alabastrowymi ołtarzykami (2007), uznaje jednak, że owe powtórzenia kompozycji są pochodną południowoniderlandzkich wzorów graficznych.

Kunsztowne prace w alabastrze docierały z Niderlandów na Śląsk w większych ilościach i bywały już wcześniej wkomponowywane w struktury epitafijne (m.in. epitafium Kaspara Buttnera +1563, dawniej w kościele św. Marii Magdaleny), albo jako cenny dar przekazywano je z czasem do przykościelnych bibliotek (w bibliotece magdaleńskiej od 1727 roku współoprawne przedstawienia Lot z córkami oraz Bóg Ojciec z dawnej kolekcji innego wrocławskiego medyka Laurentiusa Scholtza).
[Marek Pierzchała]

osoba przedstawiona: Baudiss, Jakob młodszy (1586-1635) – wrocławski medyk Baudiss, Susanna z domu Sicks (Siex, Siecks) (?-1663) – żona Jakoba Baudissa młodszego Lebe, Susanna von z domu Baudiss (1631-167?) – córka Jakoba Baudissa, żona Carla Heinricha von Lebe Wolf, Martha z domu Baudiss (1627-1665) – córka Jakoba Baudissa, żona Gottfrieda Wolfa

słowa kluczowe: Baudiss – rodzina  |  Bernstein, Friedrich (XIX / XX w.) – rzeźbiarz, konserwator  |  epitafium  |  girlanda / feston (motyw dekoracyjny)  |  groteska (ornament)  |  herma  |  kościół św. Barbary (Wrocław) (dawna lokalizacja)  |  manieryzm  |  Muzeum Narodowe w Warszawie (instytucja)  |  nimfa / nimfy (mitol.)  |  ornament chrząstkowy  |  ornament kandelabrowy  |  ornament okuciowy  |  ornament zwijany  |  peleryna  |  portret zbiorowy  |  putto  |  satyr (mitol.)  |  składnica niemiecka w Kamieńcu Ząbkowickim  |  sztuka holenderska  |  sztuka śląska  |  Zmartwychwstanie (Sceny od Zmartwychwstania do Zesłania Ducha Św.; Nowy Testament)