Plecy

Kompozycja złożona z 26 wydrążonych części sylwetek siedzących. Postaci bez głów z zaznaczonymi górnymi częściami ramion, muskulaturą pleców i fragmentami nóg. Faktura zróżnicowana w związku z użyciem utwardzonej tkaniny jutowej, sprawia wrażenie tkanki organicznej.
[Barbara Ilkosz]

W połowie lat 70. Magdalena Abakanowicz rozpoczyna pracę nad pierwszymi seriami rzeźb figuratywnych, są to Postacie siedzące (1974–1984) i Plecy (1976–1980). Jest już znaną artystką, abstrakcyjne, tajemnicze abakany przyniosły jej pierwsze światowe nagrody i otworzyły możliwości dalekich podróży. Reprezentują ją już galerie w Szwajcarii i USA. Podróżując, styka się z różnorodnością kultur, filozofii i sposobów konstruowania codzienności. Coraz bardziej zaczyna interesować się umiejscowieniem człowieka w świecie. Odchodzi od tkania i, wykorzystując naturalne tworzywa, poszukuje nowych form artystycznego wyrazu, które mogłyby odwzorować kondycję ludzką i naturę. Używa tkaniny jutowej, którą usztywnia i formuje żywicą. Podobnie jak w przypadku abakanów jest to materiał recyklingowy – stare, zużyte i już niepotrzebne worki do pakowania ziemniaków, zboża albo kawy. Plecy stają się inkarnacją tematu, któremu pozostaje wierna do końca – kondycji ludzkiej.

W tym czasie również po raz pierwszy spotyka się z Mariuszem Hermansdorferem, dyrektorem Muzeum Narodowego we Wrocławiu, którego późniejsza działalność kolekcjonerska doprowadza do stworzenia największej kolekcji prac artystki. Z jego inicjatywy w 1986 roku zbiór MNWr powiększa się o ważne prace prezentowane w 1980 roku na Biennale w Wenecji: składającą się z ponad dwustu elementów Embriologię (1978–1988) i dwadzieścia sześć figur z serii Plecy.

Cała seria to osiemdziesiąt figur przedstawiających przygarbione plecy siedzących postaci – pustych, pozbawionych głów kadłubów z lekko tylko zaznaczonymi kończynami. W tej pracy wyraźnie widać fascynację artystki strukturą grupy i powieleniem jednostki. Wprawdzie już w pierwszej połowie lat 70. stworzyła serię Environments złożoną z podobnych do siebie abakanów (w zbiorach MNWr znajduje się ich piętnaście), ale jeszcze nie udało się jej osiągnąć tak wyraźnego efektu multiplikacji czy skumulowania. Dopiero w seriach Plecy, Postacie siedzące czy w późniejszym Tłumie, pracach, które wykorzystują powtarzający się moduł figury ludzkiej, artystka dociera do sedna napięcia i korelacji między grupą a indywiduum.

Plecy można interpretować w bardzo różny sposób: niektórzy widzą w nich figury modlących się, uczestników ceremonii religijnej, inni natomiast grupę więźniów czekających na karę. Wszystkie skojarzenia są trafne. Abakanowicz wykorzystuje także w innych kontekstach totalny i ponadczasowy model skorupy siedzącego człowieka, tworząc na przykład znajdującą się także w kolekcji Klatkę (1985) – dzieło, które często przedstawiane jest jako metafora zagrożenia i uwięzienia obywatela w czasie stanu wojennego. Zdając sobie sprawę z siły przekazu Pleców, w 1993 roku Abakanowicz ponownie wykorzystuje motyw siedzącej posępnej grupy, tworząc pomnik dla Hiroszimy. Zastygłe to czterdzieści figur z brązu. "Sześć tysięcy dwieście czterdziestu jeden obywateli Hiroszimy podpisało wtedy petycję do władz miasta, prosząc o moją rzeźbę. Stworzyłam dla nich grupę (bardzo ważną dla mnie samej) czterdziestu postaci – pleców-skorup, nadnaturalnej wielkości, uproszczonych, bez głów i rąk, kadłubów. Są one na stałe umieszczone na tarasie Muzeum Sztuki Współczesnej Miasta Hiroszima, na wzgórzu, pod którym rozciąga się metropolia. Patrzą na nią. Mówiono mi, że na to wzgórze uciekali z atomowego piekła, tam umierali. Mówiono mi, że czasami w nocy słychać krzyki i jęki. Mówiono mi, że czasem zatrzymują się windy w muzeum i powtarzają się te odgłosy". (Gajewska 2013, s. 10) Plecy w kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu wymownie milczą.
[Iwona Dorota Bigos]

słowa kluczowe: plecy (część ciała)  |  rzeźba polska  |  sztuka polska  |  sztuka współczesna